„ Među objektima starog grada značajno mjesto pripada česmama. Godine 1892. u Jajcu je izgrađen vodovod. Prema zvaničnim podacima, grad je 1906.godine imao 22 česme , 16 hidranata i dvije kuće u kojim je bila uvedena voda. Svaka ulica imala je svoju česmu. Mnoge česme imale su svoja imena i to: Hanumica, Bunaruša, Begefendina česma, Šehova česma, Ćanina česma, Memiševa voda, itd.

Neke česme su bile zadužbine (poklon) imućnijih građana. Česme su se nalazile na najpogodnijem mjestu za stanovnike u ulici, ispred džamija i kuća bogatijih ljudi. Sve su česme, izuzev jedne, bile od kamena. Mnoge su imale i malo kameno korito u kome se pralo i napajala stoka,  jer su u samom gradu, u međuratnom periodu (izmedju dva svjetska rata) držane krave, konji i koze. Nekoliko česmi se isticalo svojom veličinom, oblikom i ornamentikom.

Jedna od najljepših nalazi se pored Travničke kapije (uz Omerbegovu kuću). Podignuta je 1846. godine zaslugom Hadži Šerifa hanume, žene Seid  Ahmed bega Hafizovića. Darovateljica je kćerka bosanskog  tefterdara, visokog administrativnog službenika na vezirskom dvoru u Travniku. Ova česma je bila ispred male drvene Hadži Muharem džamije, koja je porušena prilikom rekonstrukcije i proširenja glavne ulice između Travničke i Banjalučke kapije.
Tom prilikom česma je djelimično prenesena na mjesto na kojem se sada nalazi.

Česme su  imale i svoju socijalnu dimenziju. One su bile stjecište svakodnevnog okupljanja  i starih i mladih. Naročito su se oko česmi, predveče, okupljali momci i djevojke koji su dolazili po vodu…

Sve česme su postojale do 1945. godine. Izgradnjom stambenih, javnih i komunalnih objekata a naročito proširenjem vodovodne mreže i uvodjenjem vode u stanove, česme su izgubile svoju raniju ulogu.
Kako je tekao proces urbanizacije grada, tako su šesme  jedna po jedna zatvarane, rusene ili prepuštene zubu vremena.“
(Hazim Eminefendić  „Jajce 1878-1941“, Jajce 1989. godine)